Te ha'amata o te Rapa Nui kai angi angi 'a e noho mai ena, Me'e rahi mana'u pe he te haka tere enga i oho mai ai. Mo te Rapa Nui, te a'amu, te me'e tu'u ra'e mai ki Rapa Nui ko Hotu Matu'a , ananake ko te 100 tangata i oho mai ai mai Marae Renga o te kona ena e ki ena ko Hiva (i te polinetia), ko raua te nu'u ra'e i tu'u mai ki Rapa Nui, i huri ai te vaka mo noho i te motu nei, mo ta'e tere haka ou a rote vaikava.
Te a'amu o te Rapa Nui, Te ariki era ko Hotu a Matu'a ko ia te ariki haka tere i te henua i ra hora, i ma'u mai ai mai Hiva i te kai mo oka: te taro, te manioka, te toromiro, te mahute (mo anga o te hami), e te tahi huru o te kai. Ina e tahi me'e o te hora tu'u mai era o Hotu Matu'a, he mauku no e he te tahi miro ta'e rahi. Mauruuru ki a Hotu a Matu'a i ma'u mai ai te nga me'e ta'ato'a nei, mo ha'amata i te kona api nei mo te raua hua'ai mo noho. I moe varua e Haumaka, e kimi 'a te ma'ara o te Ariki. Mai te tu'u inga mai o te nu'u ra'e era, he ha'amata he rahi te tupuna, ai ka oho ro he vahi vahi te mata e 12 mata. I ra'e i vahi ai a Rapa Nui e rua painga: Ko Tu'u Aro ko te Mata Nui, e Ko Tu'u Hotu Iti ko te Mata Iti. Te hauha'a nei o te Rapa Nui e haka tano ro 'a ki te tahi motu ena o te polinetia, oira, i te hoko tahi o Rapa Nui ki te tahi henua, i anga ai i te hauha'a nei, he moai maea nunui, i te ahu, e i te tahi anga ina o te ao ta'a to'a. E toru no haka ara inga o te hua'ai o te mata o te Rapa Nui i haka ara i oho mai ai.
To'ona re'o he vananga Rapa Nui, he vananga tuai. E te papa'i o ra hora he Rongo.